Ανέκδοτες Επιστολές του Καρυωτάκη

Του Χαρίλαου Σακελλαριάδη

 από το αφιέρωμα στον Καρυωτάκη
του περιοδικού Νέα Εστία, τχ. 1065, 15 Νοεμβρίου 1971.

Ύστερ' από τόσα χρόνια, έρχονται στο φως της δημοσιότητας τα πιο κάτω φιλικά γράμματα του Καρυωτάκη, που μου είχε στείλει από το 1919 ως το 1928. Υπάρχουν βέβαια αρκετές διαφωνίες σχετικά με τη δημοσίευση ενός κειμένου συγγραφέα, που δεν το είχε ο ίδιος προορίσει για το πολύ κοινό. Περισσότερες ακόμα για γράμματα που έχουν σταλή σε ιδιώτες. Όποιος τυπώνει τέτοιας λογής επιστολές, γράφει ο Χάινε στα Απομνημονεύματά του, γίνεται ένοχος προδοσίας και αξίζει την περιφρόνηση. Όμως, πολλές επιστολές του ποιητή των «Ελεγείων και Σατιρών» (όπως άλλωστε και κάθε άλλου διαλεχτού λογοτέχνη), μας είναι πολύτιμες γιατί, καθώς δεν είναι ούτε ποιήματα, ούτε άλλο είδος λογοτεχνικό, παρουσιάζουν, από την ανεπίσημη πλευρά της, αυτούσια τη ζωή του ανθρώπου, τη φωτίζουν ίσαμε τα πιο κρυφά της βάθη. Και τα γράμματα τούτα, χαρακτηριστικά και για την έλλειψη οποιουδήποτε λόγου για θέματα λογοτεχνικά, έτσι κοντά στ' άλλα διαποτισμένα όπως είναι πότε με την ψυχική του κούραση από τη μονότονη ζωή του γραφείου, πότε με την ανήσυχη νοσταλγία των φοιτητικών του χρόνων ή της αμέριμνης ζωής που περνούσε στην Αθήνα, πριν διοριστή υπάλληλος στην επαρχία, μπορεί νομίζω να θεωρηθούν σα στοιχείο ψυχολογικό, που θα συντελέση σοβαρά για την κατανόηση της δημιουργικής του εργασίας, αφού το μεγαλύτερο της μέρος το αποτελεί η απόλυτη έκφραση του ψυχικού του βίου. Είναι ακόμα αξιοπρόσεχτες και για την απέραντη, αγιάτρευτη ανία, μια πλήξη που από μικρό τον βάραινε σ' όλη τη λιγόχρονη ζωή του. Κι από τούτην ακριβώς μήπως μπορέση και απαλλαχτή, έπινε κάποτε με τους στενούς του φίλους λίγο κρασί, αυτός που μόνος του δεν έπινε ποτέ, σκάρωνε συνέχεια φάρσες, δημιουργούσε ακόμα κι απίθανα επεισόδια, που θάμπωναν τη λάμψη της ανώτερης αξίας του σ' όσους δεν μπορούσαν να εξηγήσουν τα παρόμοια φανερώματα της δυσκολονόητης ψυχικής του σύνθεσης. Μα κι αυτές του οι ιδιορρυθμίες αφετηρία έχουν τις ολοσύνεχες απόπειρες του για διαφυγή ακόμη και από τις συμβατικές κοινωνικές συνθήκες, πάνω απ' όλα όμως από την εξακολουθητική του απασχόληση σε μια δουλειά ολότελα ξένη προς τις βαθύτερες διαθέσεις του και την καλλιτεχνική του ιδιοσυγκρασία. Μάταια προσπάθησε να λευτερωθεί από την πεζότητα της υπαλληλικής ζωής, άλλοτε έχοντας στο νου του, όπως αναφέραμε στα Απαντά του, ν' ασκήση στην Αθήνα ένα οποιοδήποτε άλλο βιοποριστικό επάγγελμα, έστω και ταπεινό, άλλοτε λογαριάζοντας να βρει ένα τέτοιο στο Παρίσι, ζώντας εκεί σ' ένα περιβάλλον που επίστευε πως θα 'ταν απολύτρωση γι' αυτόν. Πάντα όμως θα περνούσε με τη χίμαιρα μιας ονειρευτικής ζωής, που ποτέ του δεν του ήταν γραφτό να ζήση. Κι ύστερα, ενώ μ' όλη την ψυχική του κόπωση ήταν υπόδειγμα εργατικότητας και ευσυνειδησίας, στάθηκε ο στόχος μιας σκληρής και συστηματικής καταδρομής, από την οποία μόνο με την τραγική του χειρονομία απαλλάχτηκε οριστικά. Πρόστιμα, αδικαιολόγητη μετάθεση από την Αθήνα στην Πάτρα, ώσπου του 'ρθε τέλος κι η χαριστική βολή: αποσπάστηκε από την Πάτρα στην Πρέβεζα.

Και το άρθρο καταλήγει μετά από την παράθεση των επιστολών:

Αυτά είναι τα γράμματα του άμοιρου φίλου μου που έχουν περισωθή. Γιατί πολλά από τούτα, κι ανάμεσα τους όλα τα σταλμένα από τη Σύρα και την Άρτα, εκεί που πέρασε ένα μικρό διάστημα της υπαλληλικής του θητείας, δεν εφρόντισα τότε να ασφαλιστούν, όπως άλλωστε και μερικά σημειώματα και μπιλιέτα που μου άφηνε στο σπίτι όταν έλειπα, κι όπου μαζί με τυπικές εκφράσεις ή ειδοποιήσεις, εύρισκε, τις περισσότερες φορές, τον τρόπο να κάνη τα συνηθισμένα του αστεία. Όσα έχουν απομείνει τα φέρων τώρα στο φως ύστερ' από μια πολυχρόνια λήθη με την ελπίδα πάντοτε πως δεν τα ξαναρίχνω μέσα σε μιαν άλλη.

 

1. [15 Νοεμβρίου 1919]
2. [25 Δεκεμβρίου 1919]
3. [4 Φεβρουαρίου 1920]
4. [Απρίλιος 1920]
5. [19 Μαΐου 1923]
6. [31 Μαΐου 1925]
7. [Ιούλιος 1925]
8. [14 Ιανουαρίου 1926]
9. [Σεπτέμβριος 1926]
10. [16 Οκτωβρίου 1926]
11. [23 Μαΐου 1927]
12. [17 Ιουνίου 1927]
13. [30 Ιουλίου 1927]
14. [Καλοκαίρι 1927]
15. [16 Σεπτεμβρίου 1927]
16. [21 Σεπτεμβρίου 1927]
17. [20 Φεβρουαρίου 1928]
18. [1928]
19. [6 Ιουλίου 1928]
 
 

Πίσω